Ինչպես պատրաստել կոմպոստ թափված տերևներից և այգու թափոններից

Հոկտեմբերին այգիներն ու բանջարանոցները լցված են տերևներով, ցողուններով և էտի ճյուղերով։ Շատերը սովորության համաձայն ամեն ինչ հավաքում են մեկ կույտի մեջ և այրում։ Մինչդեռ նույն թափոններից մի քանի ամսում ստացվում է կոմպոստ՝ մուգ, փխրուն զանգված, որը հողին վերադարձնում է օրգանական նյութ։ Արարատյան դաշտի կարբոնատային հողերի համար, որտեղ օրգանական նյութը մշտապես պակասում է, սա ամենամատչելի պարարտանյութերից մեկն է։

Ինչից է ստացվում կոմպոստը

Կոմպոստը ստեղծում են միկրոօրգանիզմները։ Նրանց անհրաժեշտ է չորս բան՝ ածխածին, ազոտ, ջուր և օդ։ Ածխածին տալիս են չոր «գորշ» նյութերը՝ թափված տերևները, ծղոտը, մանրացված ճյուղերը։ Ազոտը պարունակվում է «կանաչ» նյութերում՝ թարմ խոտում, բանջարեղենի ցողուններում, բանջարեղենի կեղևներում և գոմաղբում։

Կոնեկտիկուտի համալսարանի մասնագետները իդեալական են համարում ածխածնի և ազոտի մոտ 30:1 հարաբերակցությունը, Տեխասի A&M համալսարանը՝ 25:1-ից մինչև 40:1 միջակայքը։ Գործնականում ավելի հեշտ է կողմնորոշվել ըստ ծավալի. Տեխասի համալսարանի տվյալներով՝ կանաչ և չոր նյութերի հավասար մասերը սովորաբար տալիս են անհրաժեշտ հավասարակշռությունը։

Միայն տերևները շատ դանդաղ են փտում, քանի որ դրանցում շատ է ածխածինը և քիչ է ազոտը։ Եթե աշնանը կանաչ թափոնները չեն բավականացնում, կույտը լրացուցիչ սնուցում են ազոտով։ Կոնեկտիկուտի համալսարանի առաջարկություններում դա մոտավորապես մեկ բաժակ օրգանական պարարտանյութ է տերևների յուրաքանչյուր 15–20 սմ հաստությամբ շերտի համար։

Ինչ լցնել կոմպոստի մեջ, և ինչ՝ ոչ

Խոշոր ճյուղերն ու մեծ քանակությամբ թեփը Կոնեկտիկուտի համալսարանը խորհուրդ է տալիս պահել առանձին կույտում. դրանք քայքայվում են տարիներով և դանդաղեցնում գործընթացը։ Թարմ գոմաղբը նույնպես ավելի լավ է նախ կոմպոստացնել, քան անմիջապես հողին տալ։ Տեխասի համալսարանը զգուշացնում է, որ դրանում կարող են լինել աղիքային ցուպիկ, սալմոնելա և մոլախոտերի կենսունակ սերմեր։

Ինչպես դնել կույտը աշնանը

Կույտի չափն ավելի կարևոր է, քան թվում է։ Կոնեկտիկուտի համալսարանի տվյալներով՝ յուրաքանչյուր կողմից 90 սմ-ից փոքր կույտը վատ է պահում ջերմությունը, իսկ մեկուկես մետրից մեծը վատ է օդափոխվում մեջտեղում։ Մասնավոր տեղամասի համար լավ տարբերակ է մոտ 1,2 × 1,2 մ չափի և նույն բարձրության կույտը կամ արկղը։

1. Ընտրեք կիսաստվեր տեղ՝ հողի վրա, ոչ թե բետոնի, որպեսզի ներքևից որդերն ու հողի օրգանիզմները կարողանան բարձրանալ։
2. Հատակին դրեք խոշոր ցողունների կամ բարակ ճյուղերի շերտ, որպեսզի ներքևից օդ մտնի։
3. Հերթափոխեք շերտերը՝ 20–25 սմ չոր տերևներ, մոտ 5 սմ կանաչ թափոններ և մեկ բահ այգու հող կամ պատրաստի կոմպոստ։ Հողն ու կոմպոստը կույտը բնակեցնում են անհրաժեշտ միկրոօրգանիզմներով։
4. Յուրաքանչյուր շերտ խոնավացրեք այնպես, որ նյութը լինի խոնավ, ինչպես քամած սպունգը։
5. Ծածկեք կույտը վերևից և խառնեք երկու-չորս շաբաթը մեկ՝ արտաքին շերտերը տեղափոխելով ներս։

Տերևները դնելուց առաջ օգտակար է մանրացնել խոտհնձիչով կամ այգու մանրացուցիչով։ Մանր կտորներն ավելի արագ են բնակեցվում մանրէներով, և կույտն ավելի քիչ է սեղմվում խիտ շերտերի։

Խոնավություն և ջերմություն չոր կլիմայում

Արարատյան դաշտում կոմպոստի կույտի գլխավոր խնդիրը չորանալն է։ Կույտում խոնավությունը պետք է պահպանվի 40–60% մակարդակում. նյութը խոնավ է, բայց դրանից ջուր չի հոսում։ Չորացած կույտում միկրոօրգանիզմները դադարում են վերամշակել թափոնները։ Այդ պատճառով այն ծածկում են թաղանթով, հին բրեզենտով կամ ծղոտի շերտով, իսկ չոր եղանակին ջրում։

Ճիշտ դարսված կույտն ինքն է տաքանում։ Կոնեկտիկուտի համալսարանի տվյալներով՝ մոտ 1,2 մ չափի կույտի ներսում երեք օրվա ընթացքում ջերմաստիճանը բարձրանում է մինչև 55–70 °C։ Նման տաքացումն օգտակար է. Տեխասի համալսարանի տվյալներով՝ 60 °C-ում մոլախոտերի սերմերի 90%-ը ոչնչանում է երեք ժամից պակաս ժամանակում, իսկ 50 °C-ում դա արդեն տևում է երկու ժամից մինչև չորս օրից ավելի։ Երբ կույտը սառչում է մինչև մոտ 38 °C, այն խառնում են, և տաքացումը նորից սկսվում է։

Ցրտերին քայքայումը գրեթե կանգ է առնում և նորից արագանում գարնանային տաքության հետ։ Այդ պատճառով հոկտեմբերին դրված կոմպոստը պատրաստ կլինի գարնան վերջին կամ ամռան սկզբին։ Խնամված կույտը տաք սեզոնին հասունանում է երկու-չորս ամսում, իսկ անխնամը՝ մեկ տարում և ավելի։

Ընկույզի տերևներ և հիվանդ բույսեր

Ընկուզենին հաճախ է աճում բակերում, և դրա տերևներն ամենաշատ հարցերն են առաջացնում։ Դրանք պարունակում են յուգլոն՝ նյութ, որը ճնշում է շատ բույսերի աճը։ Օրեգոնի նահանգային համալսարանի մասնագետները պատասխանում են, որ ընկույզի տերևներից պատրաստված կոմպոստը կարելի է օգտագործել նույնիսկ բանջարանոցում. ճիշտ կոմպոստացման դեպքում յուգլոնը քայքայվում է։ Ամենաարագ դա տեղի է ունենում ուժեղ տաքացման դեպքում, ուստի ընկույզի տերևներին արժե ավելացնել ավելի շատ կանաչ թափոններ կամ գոմաղբ։ Գարնանը տերևներում յուգլոնն ամենից շատ է, աշնանը՝ քիչ, բայց այն, միևնույն է, մնում է։

Հիվանդ բույսերի դեպքում ավելի բարդ է։ Ֆիտոֆտորոզից հետո ցողունները, բծավոր տերևները և փտած պտուղները տնային կոմպոստի մեջ չեն լցնում։ Սովորական կույտում տաքացումն անհավասարաչափ է, և եզրերում հիվանդությունների հարուցիչները կարող են կենդանի մնալ, իսկ գարնանը կոմպոստի հետ վերադառնալ մարգեր։ Նման մնացորդները ավելի լավ է հեռացնել տեղամասից։

Երբ է կոմպոստը պատրաստ, և որտեղ այն տալ

Պատրաստի կոմպոստը մուգ շագանակագույն է, փխրուն և անտառի հողի հոտ ունի։ Սկզբնական տերևներն ու ցողուններն այլևս չեն տարբերվում, իսկ կույտն ինքը փոքրանում է ավելի քան կրկնակի։ Եթե ներսում հանդիպում են չվերամշակված կտորներ, դրանք մաղում են և վերադարձնում նոր կույտ։

Կոմպոստը տալիս են գարնանը՝ մարգերը նախապատրաստելիս, կամ աշնանը՝ փորելու տակ, փռում են պտղատու ծառերի բնի շուրջը և խաղողի շարքերի երկայնքով։ Այն կարելի է օգտագործել նաև որպես ցանքածածկ. վերևի կոմպոստի շերտը պահում է խոնավությունը և պաշտպանում հողը չորանալուց ու կեղևակալումից։

Կոմպոստի կույտի գլխավոր կանոնները

Թափված տերևներն օրգանական նյութի անվճար աղբյուր են, որը այդքան պակասում է դաշտի կարբոնատային հողերին։ Լավ կոմպոստի համար պետք են չոր և կանաչ թափոնների հավասար մասեր, յուրաքանչյուր կողմից մոտ 1,2 մ չափի կույտ, քամած սպունգի պես խոնավություն և մի քանի շաբաթը մեկ խառնում։ Չոր կլիմայում կույտը պարտադիր ծածկում և ջրում են։ Եթե այն դնեք հիմա, հաջորդ ամռան սկզբին կոմպոստը պատրաստ կլինի բանջարանոցի և այգու համար։